"Bij ons Sportpark was het een drukte van je welste"

Foto: De veldloop in Hilversum waar koningin Wilhelmina, prinses Juliana en hun gezelschap op klapstoelen de atleten van dichtbij konden aanmoedigen (bron: Nationaal Archief).

Tijdens de Winterspelen van Milaan – Cortina d’Ampezzo richt de (sport)wereld zich weer even op de olympische en paralympische atleten. Het is je misschien amper voor te stellen. Maar inmiddels bijna 100 jaar geleden was Hilversum een paar dagen het hoofdtoneel van de Olympische Spelen. 

Een volle Dudoktribune

Duizenden toeschouwers kwamen naar Hilversum, dat in hetzelfde jaar voor het eerst meer dan 50.000 inwoners zou tellen (bron: Digitale Bibliotheek voor Nederlandse Letteren).

Volgens het officiële verslag van het toernooi waren er op basis van kaartverkoop in totaal 7.427 (betalende) toeschouwers bij de ruiterwedstrijden (bron: Official Report 1928). 

 

Internationaal en hoog bezoek

Onder die toeschouwers waren ook prinses Juliana en koningin Wilhelmina en gezelschap. Zij stonden nota bene 5:30 uur op om de eerste wedstrijden te zien. Van 9 augustus tot 11 augustus vonden de dressuurproef en dressuurwedstrijden plaats op het Sportpark. De cross-country met steeple-chase of military op vrijdag 10 augustus. De veldloop als onderdeel van de moderne vijfkamp (atletiek) werd ook in Hilversum gehouden. Op 13 augustus werd een slotfeest aangeboden door het gemeentebestuur. Prinses Juliana en koningin Wilhelmina zagen alle ruiterwedstrijden vanaf de Dudoktribune. Vier jaar eerder vierden zij daar nog het 500-jarig bestaan van Hilversum. In 1928 trokken de ruiterspelen veel publiek en deelnemers van hoge stand. Ook kroonprins Olav van Noorwegen was in Hilversum aanwezig.

 

Hilversum moest het “als luxeplaats hebben van haar attracties”

Tien jaar eerder had waarschijnlijk nog niemand zich kunnen voorstellen dat de Olympische Spelen in Hilversum zouden plaatsvinden. Het Sportpark bestond nog niet eens. Vanwege voedseltekorten in de Eerste Wereldoorlog waren sportvelden in Hilversum ingezet voor akkerbouw. Sport had niet de hoogste prioriteit.

Na de oorlog kon de samenleving uit de overlevingsstand. Na veel discussie stemde de raad in 1919 toch voor de aanleg van Gemeentelijk Sportpark Hilversum. Vanwege de zondagsrust was er nog veel weerstand in Nederland tegen het sportverenigingsleven, dat toen nog vooral op zondag plaatsvondt. Maar het idee dat 'sporten in de open lucht gezond was' en 'goed voor lichamelijke ontwikkeling', gaf in Hilversum de doorslag;

“Daar de gemeente het als luxeplaats van haar attracties moet hebben…Ook zou sportbeoefening de democratie bevorderen door alle rangen en standen bij elkaar te brengen. Zelfs de sport in Griekenland en bij de Romeinen werd erbij gehaald.”

Kosten voor het Sportpark: 30.000 gulden. Bron: Albertus Perk 1928.

 

 

De ruiterspelen in Hilversum? Geen verrassing

De organisatie voor het toernooi was al vanaf 1923 bezig met het rondkrijgen van de financiering. De Tweede Kamer vond dat Amsterdam het zelf moest betalen en stemde tegen financiering. Het gemeentebestuur van Amsterdam gaf een premielening van van vijf miljoen vrij. Dat betekende in feite dat particulieren de Spelen betaalden (Albertus Perk 1928).

Een tweede uitdaging was het vinden van een plek voor de ruiterspelen en veldloop. Voor de ruiterspelen, zoals de uithoudingsproef moest het parcours bestaan uit 20 km onverharde wegen. Of zoals de natuurlijke hindernissen die nodig waren voor cross country. De veldloop van de moderne vijfkamp had een “afwisselend” terrein nodig over vier kilometer (Albertus Perk 1928).

De orgsanisatie en Amsterdam raakten gecharmeerd van Hilversum en haar Gemeentelijk Sportpark met de Dudoktribune. Hilversum was bovendien omringd met weilanden en beboste heideheuvels: "Daar immers was een paar jaar eerder een hypermodern Sportpark tot stand gebracht dat bovendien geleid werd door een hyperactieve directeur, de heer L.C. van Lookeren Campagne”  (Albertus Perk 1928).

De stalruimte voor de paarden kon Hilversum samen met ’s-Graveland regelen. Bijna drie weken lang stonden hier ongeveer 200 paarden op stal. In en rond Hilversum kon een groot aantal ruiters, oppassers en stalknechten op particuliere locaties en in hotels verblijven en zich voorbereiden op de ruiterwedstrijden (Albertus Perk 1928).

 

Verkeersopstoppingen en juichende menigte

De radio was als medium nog amper tien jaar oud, dus in de kranten en foto's uit archieven vind je de meeste sfeerimpressies uit die tijd (Andere Tijden, Idzerda). Verder is er een filmregistratie van het toernooi gemaakt.

Historische Kring Albertus Perk vond een verslag van De Gooi- en Eemlander. Een journalist deed op 9 augustus 1928 verslag van de eerste ruiterwedstrijden in Hilversum:

"Donkere hemelgevaarten dreven langs den hemel en een frissche bries woeiuit het Zuid-Westen"

“In Bussum reeds viel hette merken, dat er in Hilversum iets gebeurenging; stampvolle autobussen vertrokken van den Brink; tal van auto's snorden over den Bussummergrintweg en een ontelbaar aantal fietsersvolgde de route naar Hilversum. “De witte Olympiade Vlag met haar vijf cirkels en kleurige vlaggen van alle naties woeien breed uit in den wind.”

“Telkens gaat weer het gerucht, dat de Koningin is aangekomen. Dan ineens klinkt een zwak gejuich en rijdt de Hofauto door de poort. De koningin en de prinses die uitstijgen.”

“Bij ons Sportpark was het een drukte van je welste. Zoo heeft heden ook Hilversum een officieel gedeelte der Olympiade gehad”

De krant liet in het verslag weten dat “de hoge gasten” na hun vertrek van het Sportpark twintig minuten op de overweg bij de Soestdijkerstraatweg hadden moeten wachten." (Bron: Albertus Perk 1928).

 

De medailleregen van 11 augustus 1928 

Of ze nu moesten wachten op de Soestdijkerstraatweg of niet, het koningshuis en andere toeschouwers waren op 11 augustus onderdeel van een historische dag. Nederland was die dag zelfs zo succesvol dat volgens sporthistoricus Jurryt van de Vooren schreef: "11 augustus 1928 een tijd lang, de meest succesvolle dag uit de sportgeschiedenis is geweest. Het absolute hoogtepunt: binnen 24 uur werden vier gouden, één zilveren en twee bronzen medailles gewonnen." (Bron: sportgeschiedenis.nl)

Dat record werd op 28 juli 2021 verbroken. Het "Hilversumse tintje" is meegegeven dankzij de Nederlandse ruiters die hier op 11 augustus 1928 de wedstrijden verreden. Van de Vooren:

"De derde gouden olympische medaille [van 4] was voor ruiter Charles Pahud de Mortanges bij de military. Pahud won met het paard Marcroix. In 1928 waren ze ongenaakbaar. In de dressuurproef was alleen landgenoot Gerard de Kruijff beter, maar bij de enduranceproef nam Pahud de leiding over. Een foutloos springparcours voltooide de zegerit. Achter hem werd De Kruijff tweede, terwijl verdedigend olympisch kampioen Van der Voort van Zijp ondanks een matige endurancerit vierde werd. Zo werd de vierde gouden plak van die dag gewonnen: als team bij de military. De Kruijff won nog zilver won in deze discipline." (Bron: sportgeschiedenis.nl)

De medaille uitreiking was in het Olympisch Stadion. 

 

 

 

“De witte Olympiade Vlag met haar vijf cirkels en kleurige vlaggen van alle naties woeien breed uit in den wind.”

 

 

 

Bronnen die zijn geraadpleegd voor dit artikel;

- De foto's zijn afkomstig uit het Nationaal Archief in Den Haag en Streekarchief Gooi en Vecht.

- Beeld en Geluid Open Beelden.

- Digitale Biblioteek voor Nederlandse Letteren.

- Nederlands Olympisch Committee, "Ninth Olympiad, Being the Official Report of the Olympic Games of 1928 Celebrated at Amsterdam. Netherlands Olympic Committee" (1928). Digitaal gepubliceerd door LA84 Foundation Official Report 1928.

- C.M. Abrahamse en A. Van der Shuyt, Albertus Perk, "Hilversum het olympisch dorp van 1928", Albertus Perk Eigen Kring, 1996.3 (Hilversum 1996). 

- P.J. De Gruijl, "Grepen uit de geschiedenis van het Gemeentelijk Sportpark", Albertus Perk Eigen Kring, 1996.2 (Hilversum 1996).

- Jurryt van de Vooren, "11 augustus 1928 is de meest succesvolle dag uit de Nederlandse sportgeschiedenis", Sportgeschiedenis.nl (11-08-2021). 

- Andere Tijden, "Was Idzerda de eerste ter wereld", Andere Tijden (4-11-2009).

- Het het digitaal plakboek van de ruiterwedstrijden via militaire ruitersport.

- De volledige filmregistratie van de Olympische Spelen in Amsterdam 1928 is met een gratis account te zien via: https://www.olympics.com/en/original-series/episode/amsterdam-1928-official-film-the-olympic-games-amsterdam-1928?entry_point_type=video_regwall&entry_point_tag=BAU&template=regwallv. Rond 02:42:00 zijn de ruiterspelen in Hilversum kort te zien.